Για την Βαγγελιώ Κουρτικάκη

Χειρόγραφες σημειώσεις της Βαγγελιώς, στην πρώτη της παρουσίαση βιβλίου στη ΛΑΗ, όπου συμμετείχε από το φθινόπωρο του 2008 έως το καλοκαίρι του 2012. Η παρουσίασή της, για το βιβλίο του Φ. Ντοστογιέφσκι Έγκλημα και Τιμωρία,  βρίσκεται ήδη αναρτημένη στην ιστοσελίδα μας. 

Μετέδωσες ευγένεια, δίδαξες δοτικότητα, στήριξες πνευματικά και δημιουργικά την ΛΑΗ!

Ένα μεγάλο ευχαριστώ από τη φίλη σου Αρετή Παπαδογιαννάκη - Παυλάκου.

Καλό ταξίδι Βαγγελιώ!

Λέσχη Λ-1

Στη φετινή χρονιά, εγκωμιάζουμε τις νέες αρχές και λειτουργίες.
Ο έρωτας είναι παντού. Τελευταίο ανάγνωσμα της ΛΑΗ :  Εγκώμιο για τον έρωτα, του Alain Badiou (με τον Nicolas Truong) εκδόσεις Πατάκη. Η μελέτη του κειμένου ολοκληρώθηκε (αν και συζητιέται ακόμα...) τον Νοέμβρη 2017.

Λέσχη Κ-7

Την Κυριακή 14 Μάη 2017 η ΛΑΗ στο "βιβλιοκαφέ" συζήτησε Το γεράκι της Μάλτας του Ντάσιελ Χάμετ. Την εισήγηση έκανε η Εύα Καλογιαννάκη.

Λέσχη Κ-6

Την Πέμπτη 20 Απρίλη η ΛΑΗ συζήτησε (μέχρι τις μικρές ώρες) το βιβλίο του Δημοσθένη Παπαμάρκου Γκιάκ (Αντίποδες). Την εισήγηση έκανε η Αρετή Παπαδογιαννάκη Παλάκου.

Λέσχη Κ-5

Την Κυριακή 26/3/2017 η ΛΑΗ συζήτησε την ποιητική συλλογή του Αρσένι Ταρκόφσκι Πουλιά ταξίδευαν στον δρόμο μου (Ελεγεία). Την εισήγηση έκανε η Κάλλι Καλογιαννάκη.

Λέσχη Κ-4

Την Κυριακή 19 Φλεβάρη στο ξενοδοχείο "Μέγαρον", η ΛΑΗ συζήτησε τα βιβλία : Το βάρος της πεταλούδας  ου Erri de Luca (κέλευθος) και Το κακό έρχεται από πιο μακριά του Alain Badiou (Πατάκης) σε μία πολύωρη συνάντηση. Την εισήγηση έκανε ο Περικλής Δ. Παυλάκος.

Κοπή πίτας

Το Σάββατο 4 Φλεβάρη η ΛΑΗ έκοψε την πίτα της στο Αντέτι  μετά μουσικής, οίνου και εδεσμάτων. Το φλουρί βρήκε η Μαρία Λασηθιωτάκη.

Τανιζάκι Το κλειδί

                                              ΤΖΟΥΝΙΤΣΙΡΟ ΤΑΝΙΖΑΚΙ

                                                       ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ: ΑΓΡΑ

ΕΤΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ: 1956

Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

   Για πρώτη φορά επιλέχθηκαν να διαβαστούν για την ίδια συνάντηση της Λ.Α.Η.  δύο βιβλία διαφορετικών συγγραφέων. Το  κοινό ενδιαφέρον σε αυτά είναι ότι έχουν γραφτεί ως ημερολόγιο. Την Κυριακή 29/5/2016, Το ημερολόγιο του Αδάμ και της Εύας του Μαρκ Τουαίην  παρουσιάστηκε από την Τζίνα Αποστολάκη και  Το κλειδί του Τζουνιτσίρο Τανιζάκι παρουσιάστηκε από την Αρετή Παπαδογιαννάκη – Παυλάκου.

   Άλλα ενδιαφέροντα βιβλία που έχουν τη μορφή ημερολογίου και προτείνονται είναι:

το Ημερολόγιο ενός τρελού, του Νικολάι Γκόγκολ και το Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ, της ιδίας.

   Καθότι η πλοκή στο βιβλίο τόσο του Τουαίην  όσο και του Τανιζάκι πλέκεται από την παράθεση αποσπασμάτων από τα ημερολόγια δύο συζύγων, προτείνεται από την κατηγορία των επιστολογραφικών μυθιστορημάτων το βιβλίο  Επικίνδυνες σχέσεις του Σοντερλό ντε Λακλό.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

    Το Κλειδί  (1956) είναι το προτελευταίο έργο του Τανιζάκι. Μαζί με το τελευταίο του έργο, το Ημερολόγιο ενός ξεμωραμένου γέρου (1961) αποτελούν μια ιδιαίτερη θεματική ενότητα. Πραγματεύονται ένα από τα αγαπημένα θέματα της ιαπωνικής λογοτεχνίας, αυτό του ηλικιωμένου άνδρα που έχει ακόμα μέσα του τη φλόγα του έρωτα και που το όψιμο πάθος του τον οδηγεί στην καταρράκωση.  Εξάλλου, ο συγγραφέας σ ’όλο το έργο του γίνεται ο εκφραστής μιας εμμονής πάνω στα διεστραμμένα ερωτικά παιχνίδια τα οποία μοιραία οδηγούν τους  ήρωες  σε ακραίες καταστάσεις.

   Το Κλειδί  είναι τα αποσπάσματα από τα  ημερολόγια ενός παντρεμένου ζευγαριού σε ώριμη ηλικία τα οποία διαβάζονται στα κρυφά από τον άλλο και κυρίως γράφονται για να διαβαστούν με αυτόν τον τρόπο. Ένα πολλαπλό παιχνίδι υπαινιγμών, υποδηλώσεων, μαρτυριών, συγκρούσεων, κόλπων και παιχνιδιών μέσα από κρυφές και τολμηρές επιθυμίες. Η διαφορετικότητα στον τρόπο γραφής των αποσπασμάτων φανερώνει το φύλο του γραφέα, γεγονός που στην ελληνική μετάφραση περιορίστηκε στην πλάγια και όρθια γραμματοσειρά.

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

   Η Λ.Α.Η. έκλεισε την 4^η χρονιά συναντήσεων με το βιβλίο του Τανιζάκι Το εγκώμιο της σκιάς (έτος συγγραφής 1933). Τα παλιότερα μέλη της Λέσχης είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν τον συγγραφέα μέσα από το εξαιρετικό  αυτό αισθητικό δοκίμιο.

   Ο Τανιζάκι θεωρείται από τις σημαντικότερες μορφές της ιαπωνικής λογοτεχνίας του 20^ου αιώνα. Το 1949 τιμήθηκε με το Αυτοκρατορικό Βραβείο Λογοτεχνίας, το σημαντικότερο από τα βραβεία που πήρε. Πολλά έργα του έχουν μεταφραστεί στη Δύση.  Το 1964 εκλέχτηκε επίτιμο μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Γραμμάτων και Τεχνών.

   Γεννήθηκε το 1886 στο Τόκιο και πέθανε το 1965 στη Γιουγκαουάρα. Ήταν γόνος εύπορης οικογένειας εμπόρων και σπούδασε Ιαπωνική Λογοτεχνία στο Αυτοκρατορικό  Πανεπιστήμιο του Τόκιο. Παντρεύτηκε τρεις φορές. Κατά τη διάρκεια του πρώτου γάμου του, ο οποίος υπήρξε δυστυχισμένος, ενθάρρυνε μια σχέση μεταξύ της γυναίκας του και του φίλου του συγγραφέα Sato Haruo.

    Στην αρχή της λογοτεχνικής του καριέρας επηρεάστηκε έντονα από το δυτικό τρόπο ζωής. Μετά τον σεισμό του 1923 μετακόμισε στο Κάνσαϊ ,  την περιοχή της Οσάκα και του Κυότο, κοντά στο κέντρο της παραδοσιακής ιαπωνικής αυτοκρατορικής κουλτούρας.  Οι παραδόσεις και η κουλτούρα του Κάνσαϊ έφεραν πνευματική και συναισθηματική αλλαγή στον Τανιζάκι ο οποίος εξελίχθηκε σε μεγάλο συγγραφέα. Το πάθος του για τη Δύση όσον αφορά τον κινηματογράφο, την τροφή και τη μόδα ατόνησε, αλλά η σχέση του με τη δυτική λογοτεχνία δεν  σταμάτησε ποτέ, καθότι τη μελετούσε και κατά διαστήματα τη μετέφραζε στα ιαπωνικά.

   Το λογοτεχνικό έργο του Τανιζάκι καλύπτει μια τεράστια θεματική και στυλιστική γκάμα. Ο συγγραφέας δοκιμάστηκε σε διαφορετικά λογοτεχνικά είδη. Το πρώτο του έργο ήταν ένα μονόπρακτο που εκδόθηκε το 1909. Το πρώτο του διήγημα με τίτλο Τατουάζ  το δημοσίευσε σε ηλικία εικοσιτεσσάρων ετών και δημιούργησε σκάνδαλο στους λογοτεχνικούς κύκλους.  Το πρώτο του μυθιστόρημα ήταν η Ζεστή σούπα. Το αριστούργημά του θεωρείται το βιβλίο Το ελαφρό χιόνι. Άλλα έργα του είναι: Ο έρωτας του τρελού, Μερικοί προτιμούν τις τσουκνίδες, οι αδελφές Μακιόκα κ.ά. Μεταξύ 1935 και 1941 δούλεψε πάνω στη μετάφραση σε μοντέρνα ιαπωνική διάλεκτο του Μύθου του Γκένζι-  ένα από τα παλιότερα ιαπωνικά λογοτεχνικά έργα. Έγραψε σενάρια για τον κινηματογράφο.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ

    Η πρόσφατη ιστορία της Ιαπωνίας που σχετίζεται με τη χρονική περίοδο που έζησε και έγραψε ο Τανιζάκι σηματοδοτείται από μεγάλες αλλαγές. Με το θάνατο του αυτοκράτορα Μεϊτζί το 1912 ουσιαστικά πεθαίνει η παλιά γενιά των πολιτικών. Η Ιαπωνία είναι μια ενοποιημένη και εκσυγχρονισμένη χώρα με τεράστια εσωτερικά κοινωνικά προβλήματα. Οι νοσταλγοί της παλαιάς δόξας των σαμουράι και των φεουδαρχών αρχόντων που έχουν σβήσει, προκάλεσαν μια σειρά από αναταραχές και εξώθησαν την Ιαπωνία σε ένα εθνικιστικό κλίμα με  ακριβό τίμημα σε στρατιωτικό, κοινωνικό και οικονομικό τομέα.

    Η ήττα στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο οδήγησε στην συνθηκολόγηση της Ιαπωνίας. Ως το 1952 τη διοίκηση της χώρας ανέλαβε ο στρατηγός Ντάγκλας Μακ Άρθουρ. Οι αμερικανοί διοίκησαν άμεσα την Ιαπωνία, τόσο σε κεντρικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, εκμεταλλευόμενοι προς όφελός τους  την υπάρχουσα κοινωνική δομή. Οι διοικητές των επαρχιών και των μεγάλων πόλεων ήταν αμερικανοί στρατιωτικοί που επέβαλαν σαρωτικές αλλαγές  σε όλους τους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης,  διαλύοντας τα υπολείμματα των φεουδαρχικών δομών  και υιοθετώντας τα πρότυπα του δυτικού κόσμου. Παρενέβησαν ακόμη και στο επίπεδο της οικογενειακής συγκρότησης ενισχύοντας το μοντέλο της πυρηνικής οικογένειας έναντι της παραδοσιακής συμβίωσης των γενεών.

ΥΠΟΘΕΣΗ

   Ένα κλειδί πεσμένο μπροστά στη βιβλιοθήκη του γραφείου ενός μεσήλικα  πανεπιστημιακού καθηγητή στην Ιαπωνία πέφτει στα χέρια της νεώτερης συζύγου του για ν’ ανοίξει τις κρυφές σελίδες του προσωπικού ημερολογίου του. Στην πρόκληση αυτή η σύζυγος απαντά με τις σελίδες του δικού της ημερολογίου, το οποίο ξεκινά να γράφει για να διαβάζεται και αυτό κρυφά  από τον σύζυγο.

   Σε μια Ιαπωνία, που ακόμα κρατά τις επιρροές της δικής της κουλτούρας αλλά ταυτόχρονα δέχεται έντονα τις επιδράσεις του δυτικού τρόπου ζωής, το ζευγάρι έρχεται αντιμέτωπο με μύχιες επιθυμίες και ανομολόγητα πάθη χωρίς κανέναν ενδοιασμό να χρησιμοποιήσει με ευφάνταστο τρόπο στο ερωτικό παιχνίδι τους την κόρη τους και έναν νεώτερο άνδρα που ενδιαφέρεται για αυτήν.

ΚΛΕΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

    1) Οι αναφορές σε βιβλία και ταινίες που περιέχονται στο βιβλίο είναι έμμεσοι υπαινιγμοί για την πλοκή που αποτυπώνεται στις σελίδες των ημερολογίων. Χαρακτηριστικά:

·         Το κόκκινο και το μαύρο, Σταντάλ

Η υποκρισία βρίσκεται στο κέντρο όλων των σημαντικών γεγονότων. Οι άνθρωποι φέρονται σαν ερωτευμένοι ενώ δεν είναι κι όταν ερωτεύονται πραγματικά προσπαθούν να μην το δείξουν.

·         Ιερό, Γουίλιαμ Φώκνερ

Η υπόθεση ανατρέχει σε πραγματικά γεγονότα και περιγράφει την αποπλάνηση μιας νεαρής φοιτήτριας και το βιασμό της με ένα παράξενο αντικείμενο από έναν σεξουαλικά ανίκανο γκάγκστερ. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο συγγραφέας επιχειρεί να εξερευνήσει τα σεξουαλικά απωθημένα και τα διαστρεβλωμένα πάθη των ανθρώπων.

·         Σαμπρίνα, σκηνοθεσία Μπίλι Γουάιλντερ

Η πρωταγωνίστρια της ταινίας είναι η κόρη του σοφέρ των Λάραμπι, η οποία είναι ερωτευμένη με τον Ντέιβιντ, το νεότερο και επιπόλαιο γιο της πάμπλουτης οικογένειας, ο οποίος δεν της δίνει σημασία αφού ενδιαφέρεται μόνο για τα γρήγορα αυτοκίνητα και φλερτάρει με τις όμορφες κοπέλες του κύκλου του. Ο αδελφός του ο σοβαρός Λάινους είναι αφοσιωμένος στις οικογενειακές επιχειρήσεις και είναι αυτός που σώζει την Σαμπρίνα από την απόπειρα αυτοκτονίας λόγω της ερωτικής της απογοήτευσης από τον Ντέιβιντ. Όταν η Σαμπρίνα θα γυρίσει από τις σπουδές της στο Παρίσι, όπου μεταμορφώθηκε σε μια καλλιεργημένη και γοητευτική γυναίκα, τα πάντα αλλάζουν, αφού ο Ντέιβιντ εντυπωσιάζεται μαζί της, ενώ ο Λάινους αρχίζει να τη φλερτάρει.

    2) Ο αριθμός 4 αποφεύγεται με κάθε τρόπο στην Ιαπωνία. Στο Κλειδί οι βασικοί ήρωες της πλοκής είναι τέσσερεις, ο μεσήλικας σύζυγος, η νεότερη σύζυγός του, η νεαρή κόρη τους και ο γιατρός που ενδιαφέρεται για αυτήν. Η λέξη για τον αριθμό τέσσερα μοιάζει πολύ με εκείνη του θανάτου. Για τους Ιάπωνες είναι κάτι σαν το 13 για τους Δυτικούς. Θεωρείται εξαιρετικά γρουσούζικος αριθμός και χρησιμοποιείται όσο λιγότερο γίνεται. Ακόμη και στα ασανσέρ, μπορεί να λείπει ο τέταρτος όροφος.

   3) Ο γάμος στην Ιαπωνία δεν είναι μόνο η τελετουργική ένωση δύο ζωών αλλά πολύ περισσότερο η ένωση δύο οικογενειών. Αυτό δεν έχει αλλάξει αισθητά, παρ’ όλη την εκκοσμίκευση της σύγχρονης ιαπωνικής κοινωνίας.

   4) Οι γκέισες έχουν σαν στόχο τη ψυχαγωγία του πελάτη είτε απαγγέλλοντας στίχους είτε παίζοντας μουσικά όργανα ή συμμετέχοντας σε ελαφριά συζήτηση. Κάποιες φορές υπάρχει φλερτ ή παιχνιδιάρικα υπονοούμενα, αλλά οι πελάτες γνωρίζουν ότι δεν περιμένουν κάτι παραπάνω. Η ξεκάθαρη ιαπωνική αυτή νοοτροπία υπαγορεύει ότι οι άνδρες διασκεδάζουν με τη ψευδαίσθηση από κάτι που στην ουσία δεν υφίσταται.

   5) Ο φετιχισμός ποδιών- ή ποδοφιλία ή ποδολαγνεία- είναι η έντονη σεξουαλική επιθυμία για τα πόδια. Η γοητεία που αποδίδεται κανονικά στις ερωτογενείς ζώνες, μεταφέρεται κυριολεκτικά προς τα κάτω.

   6) Τα ερωτικά παιχνίδια ρόλων είναι μια μορφή παιχνιδιού ρόλων με σεξουαλική συμπεριφορά, όπου δύο ή περισσότεροι άνθρωποι συμφωνούν να έχουν ανάλογους ρόλους, πάνω σε μια ερωτική φαντασίωση. Το πόσο σοβαρά αντιμετωπίζονται οι ρόλοι μέσα στο παιχνίδι, εξαρτάται από τους ανθρώπους που συμμετέχουν σε αυτό, αλλά και το σενάριο. Αυτό μπορεί να είναι οτιδήποτε από απλό και προσωρινό, έως σενάριο με λεπτομέρειες και επιμελημένο, γεμάτο από κοστούμια ή και χειρόγραφα. Αυτός που ελέγχει την κατάσταση οναμάζεται κυρίαρχος, ενώ το ελεγχόμενο άτομο ονομάζεται υποτακτικός.

 7) Προσέγγιση του βιβλίου μέσα από το λόγο του Ρολάν Μπαρτ:

    Α) ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ

·         ΙΔΕΕΣ ΓΙΑ ΛΥΣΕΙΣ

ΔΙΕΞΟΔΟΙ. Οι όποιες απατηλές λύσεις που, παρά τον συχνά καταστροφικό χαρακτήρα τους, προσφέρουν στο ερωτευμένο υποκείμενο μια πρόσκαιρη ανάπαυση: φαντασματική χειραγώγηση των πιθανών διεξόδων της ερωτικής κρίσης.

·         ΔΕΙΞΕ ΜΟΥ ΠΟΙΟΝ ΝΑ ΠΟΘΗΣΩ

ΕΠΑΓΩΓΗ. Το αγαπημένο πλάσμα ποθείται επειδή κάποιος άλλος ή άλλοι έδειξαν στο υποκείμενο ότι είναι ποθητό: όσο ειδικός κι αν είναι, ο ερωτικός πόθος ανακαλύπτεται δι’ απαγωγής.

…Η δομή, λοιπόν, του <επιτυχημένου> ζευγαριού μπορεί να είναι: λίγη απαγόρευση, πολύ παιχνίδι. Να χαράζεις τα όρια του πόθου κι έπειτα να τον αφήνεις ελεύθερο, σαν αυτούς τους φιλόφρονες ντόπιους που σου δείχνουν πρόθυμα το δρόμο, χωρίς ωστόσο να επιμένουν να σε συνοδέψουν.

·         Η ΓΚΡΑΝΤΙΒΑ

ΓΚΡΑΝΤΙΒΑ. Το όνομα, δάνειο από το βιβλίο του Γιένσεν που ανέλυσε ο Φρόυντ, ορίζει την εικόνα του αγαπημένου πλάσματος, στην περίπτωση που τούτο δέχεται να εισδύσει κάπως στο παραλήρημα του ερωτευμένου υποκειμένου, με σκοπό να το βοηθήσει να βγει από το παραλήρημα αυτό.

         Β) Η ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ ΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ

…(στην Ιαπωνία –σε αυτήν τη χώρα που ονομάζω Ιαπωνία-η σεξουαλικότητα βρίσκεται μέσα στο σεξ, πουθενά αλλού. στις Ηνωμένες Πολιτείες, συμβαίνει το αντίθετο: το σεξ είναι παντού, έξω από την σεξουαλικότητα)…

          Γ) ΑΠΟ ΤΟΝ Ρ.ΜΠ.

·         ΑΠΟ ΤΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΣΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Το (αυτοβιογραφικό) <ημερολόγιο> έχει, ωστόσο, σήμερα, πέσει σε ανυποληψία. Ανώφελοι ελιγμοί: στον 16^ο αιώνα, όταν άρχισαν να γράφουν ημερολόγιο, χωρίς απέχθεια, το ονόμαζαν diare: diarrhea και glaire (διάρροια και βλέννα).

·         Η ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΗ, ΟΧΙ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ

Το να ονειρευόμαστε (καλά ή άσχημα) είναι κάτι ανούσιο (τι πλήξη μας προξενεί η αφήγηση ονείρων!). Αντίθετα, η φαντασίωση μας βοηθά να περνάμε τον όποιο χρόνο ξενυχτιού ή αϋπνίας. Είναι ένα μικρό μυθιστόρημα τσέπης που κουβαλάμε πάντα μαζί μας και που μπορούμε να το ανοίξουμε παντού, χωρίς κανείς να βλέπει τίποτα από δαύτο, στο τρένο, στο καφενείο, περιμένοντας σε κάποιο ραντεβού.

·         Η ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΖΩΗ

Πραγματικά, όταν κοινολογώ την ιδιωτική μου ζωή, εκτίθεμαι περισσότερο: όχι από τον κίνδυνο του <σκανδάλου>, αλλά επειδή, τότε, παρουσιάζω τις φαντασιώσεις μου στην πιο αδρή τους σύσταση. Και οι φαντασιώσεις είναι ακριβώς εκείνο στο οποίο οι άλλοι υπερτερούν: εκείνο που δεν προστατεύεται από καμιά ανατροπή, από καμιά εξάρθρωση. Ωστόσο το <ιδιωτικό> αλλάζει ανάλογα με τη δόξα (γνώμη) στην οποία απευθυνόμαστε: αν πρόκειται για δεξιά δόξα (αστική ή μικροαστική: θεσμοί, νόμοι, Τύπος), αυτό που εκθέτει περισσότερο είναι η σεξουαλική ιδιωτική ζωή. Αν όμως πρόκειται για αριστερή δόξα, η έκθεση του σεξουαλικού δεν παραβιάζει τίποτε: το < ιδιωτικό>, εδώ, είναι οι κούφιες πράξεις, τα χνάρια της αστικής ιδεολογίας που εκμυστηρεύεται το υποκείμενο.

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ

   Το Κλειδί μεταφέρθηκε στον ιαπωνικό κινηματογράφο το 1959 σε σκηνοθεσία του Κον Ιτσικάουα και βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Καννών το 1960. Η ταινία προβλήθηκε στη χώρα μας με τον τίτλο Ακόλαστη σάρκα. Το Κλειδί αποτέλεσε το 1984 τη μαγιά της ιταλικής εκδοχής σκηνοθετημένης από τον Τίντο Μπρας.

                 

                                             Αρετή Παπαδογιαννάκη-Παυλάκου

Λέσχη Κ-3

Το Σάββατο 21/01/2017 στο "Μέγαρον" η ΛΑΗ συζήτησε το βιβλίο του Αλάα Αλ-Ασουάνι, Το Μέγαρο Γιακουμπιάν (Πατάκης).  Την παρουσίαση έκανε η Ελένη Κουφάκη.

Λέσχη Κ-2

Το Σάββατο 26/11/2016 στο Βιβλίο-καφέ, η ΛΑΗ συζήτησε το βιβλίο του Εντουάρντο Γκαλεάνο Καθρέπτες (Πάπυρος). Την παρουσίαση έκανε ο Νίκος Μαργαριτάκης.

Λέσχη Κ-1

Το Σάββατο 9/10/2016 στην πρώτη συνάντηση της ΛΑΗ για φέτος, στο Βιβλιοκαφέ, η Τζίνα Αποστολάκη μας παρουσίασε το βιβλίο του Μαρκ Μαζάουερ "Η σκοτεινή ήπειρος" (Αλεξάνδρεια) το οποίο και συζητήσαμε.

Κλείσιμο χρονιάς Ι

Την Πέμπτη 8 Σεπτέμβρη 2016 στην Αυλή του Δευκαλίωνα η ΛΑΗ έκλεισε την χρονιά που πέρασε και μίλησε για την χρονιά που έρχεται. Συντονίστρια της νέας χρονιάς θα είναι η Κάλλια Μυλωνάκη.

Λέσχη Ι-6+++

Αναγράφουμε συνοπτικά τις παρουσιάσεις βιβλίων που έγιναν στην Λέσχη μας από τον Φλεβάρη ώς και τον Ιούλη του 2016:

• Σάββατο 27/2, Ουδέν νεώτερο από το δυτικό μέτωπο, Έριχ Μαρία Ρεμάρκ - Ζαχαρόπουλος (Τζίνα Αποστολάκη)
• Σάββατο 16/4, Νορβηγικό δάσος, Χαρούκι Μουρακάμι - Ψυχογιός (Μαρία Λασηθιωτάκη)
• Κυριακή 29/5, Το ημερολόγιο του Αδάμ και της Εύας, Μαρκ Τουαίην - Νάρκισσος (Τζίνα Αποστολάκη) και  Το κλειδί, Τανιζάκι - Άγρα (Αρετή Παπαδογιαννάκη - Παυλάκου)
• Σάββατο 9/7, Ο χάρτης και η επικράτεια, Μισέλ Ουελμπέκ - Εστία (Δημήτρης Κούλης).

Λέσχη Ι-5

Το Σάββατο 30/1/2016 η Λέσχη μας συναντήθηκε και συζήτησε τα δοκίμια του William Hazlitt Περί της ηδονής του να μισείς και Περί λογικής και φαντασίας. Την εισήγηση επιμελήθηκε ο Περικλής Παυλάκος.

Κοπή Πίτας

Η καθιερωμένη ετήσια συνάντηση για την κοπή της πίτας της λέσχης έγινε την Παρασκευή 22 Γενάρη στο καφενείο "Η αυλή", εν μέσω οινοποσίας, εκλεκτών εδεσμάτων, χορού, και ευχών για αξιόλογες αναγνώσεις την τρέχουσα χρονιά. Η τυχερή του φλουριού ήταν η Θεοδώρα Μυλωνάκη, φίλη της λέσχης. 

Λέσχη Ι-4

Το Σάββατο 9/1/2016 στην ΛΑΗ συζητήσαμε το βιβλίο του Juan Gabriel Vasquez Ο ήχος των πραγμάτων όταν πέφτουν (Ικαρος). Την παρουσίαση έκανε η Κάλλι Καλογιαννάκη.

Λέσχη Ι-3

Το Σάββατο 12/12/2015 στην ΛΑΗ συζητήσαμε για την Emily Dickinson με αφορμή το βιβλίο της "Μέγα Ύδωρ" (εκδόσεις Άγρα). Την εισήγηση για την ζωή και την ποίηση της Dickinson έκανε η Ελένη Κουφάκη.

Οι πρόγονοί μας

του ΙΤΑΛΟ ΚΑΛΒΙΝΟ

    Μυθιστορήματα που δίνουν την αίσθηση του παραμυθιού, για κάποιους ανήκουν στο ρεύμα του μαγικού ρεαλισμού, καθώς πολλά εξωπραγματικά στοιχεία, βασικά για την πλοκή του έργου, αναμειγνύονται σε μια ρεαλιστική αφήγηση. Υπάρχουν λίγα στοιχεία ιστορικού μυθιστορήματος, κυρίως όμως παραπέμπει σε μεσαιωνικά, ιπποτικά μυθιστορήματα, χωρίς πραγματικά να είναι κάτι τέτοιο. Οι φιλοσοφικές αναζητήσεις και τα κοινωνικά μηνύματα, συγκεκαλυμμένα αλλά ξεκάθαρα στο κείμενο, κρύβονται στις αλληγορίες, τις πλούσιες μεταφορές, τις αντιθέσεις και τα παράδοξα: «Θα μάθει κι αυτός...ούτε κι εμείς ξέραμε ότι υπήρχαμε στον κόσμο...ακόμα και να υπάρχεις μαθαίνεις »(σελ. 463). « Η σελίδα είναι όμορφη μόνο όταν τη γυρίζεις κι υπάρχει πίσω της η ζωή που σπρώχνει κι ανακατεύει όλα τα φύλλα του βιβλίου.(σελ. 474)».

Βιογραφικά στοιχεία

• Ο Ίταλο Καλβίνο γεννήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 1923 και πέθανε στις 19 Σεπτεμβρίου του 1985.Ιταλός πεζογράφος, δοκιμιογράφος και δημοσιογράφος, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Ιταλούς λογοτέχνες του 20ού αιώνα.

·         Γεννήθηκε στο Σαντιάγο δε Λας Βέγκας στην Κούβα αλλά σε νεαρή ηλικία εγκαταστάθηκε με τους γονείς του στην Ιταλία. Ήταν γιος των βοτανολόγων, Μάριο κι Εβελίνα (Μαμέλι) και αδερφός του Φλοριάνο, σπουδαίου γεωλόγου.

·         Ο πατέρας , κατά τα λεγόμενα του Ιταλο, στα νιάτα του είχε ενστερνιστεί τις ιδέες του Κροπότκιν και υπήρξε οπαδός του κοινωνικού ρεφορμισμού. Η μητέρα του ήταν πασιφίστρια  και οι δυο τους πολύ διαφορετικές προσωπικότητες, κάτι που ίσως υποδεικνύει εντάσεις σε ένα άνετο αλλά αυστηρό μεσοαστικό περιβάλλον ανατροφής χωρίς εμφανείς συγκρούσεις.

·         Το 1925, δύο χρόνια μετά τη γέννηση του, η οικογένειά του επέστρεψε στην Ιταλία και εγκαταστάθηκε στο Σαν Ρέμο της ιταλικής Ριβιέρα, στην Ακτή της Λιγυρίας, για περίπου 20 χρόνια.  Η οικογένεια μοίραζε το χρόνο της ανάμεσα στη Βίλλα Μεριντιάνα, έναν πειραματικό ανθοκομικό σταθμό που ήταν ταυτόχρονα και σπίτι τους, και το πατρογονικό κτήμα του πατέρα στο San Giovanni Battista.  Τα απέραντα δάση και η  πανταχού παρών πλούσια πανίδα στο πρώιμο έργο του συγγραφέα, όπως ο Αναρριχώμενος Βαρόνος, προέρχεται από αυτή την κληρονομιά. Σε μια συνέντευξή του αναφέρει ότι «το Σαν Ρέμο εξακολουθεί να ξεπετάγεται στα βιβλία μου στα πιο διαφορετικά κομμάτια της γραφής». Αυτός και ο αδελφός του ο Φλοριάνο (γεννημένος το 1927), σκαρφάλωναν στα δέντρα της περιοχής και ξόδευαν τις ώρες τους διαβάζοντας περιπέτειες στα αγαπημένα τους βιβλία.

• Οι γονείς του, που τοποθετούνταν ενάντια στο φασισμό και υπέρ της ελεύθερης σκέψης, αρνήθηκαν να του δώσουν οποιαδήποτε θρησκευτική εκπαίδευση. Στο σχολείο εξαιρέθηκε από τα θρησκευτικά μαθήματα με παρέμβαση των γονιών του, αλλά αναγκάστηκε να δικαιολογήσει την αντικομφορμιστική του στάση. Ο ίδιος περιγράφει την εμπειρία ως σωτήρια καθώς τον έκανε πιο ανεκτικό στις απόψεις των άλλων, ειδικά όσον αφορά τη θρησκεία, καθώς θυμόταν πόσο ενοχλητικό ήταν να τον χλευάζουν επειδή δεν ακολουθούσε τις πεποιθήσεις της πλειοψηφίας.

·         Συναντήθηκε με τον Εουτζένιο Σκάλφαρι, μετέπειτα πολιτικό κι ιδρυτή της εφημερίδας La Republica, ο οποίος κι έγινε φίλος του. Το 1941 μετακομίζει στο Τορίνο αφού πέρασε κάποιο διάστημα και στο Μιλάνο. Το 1943 μπαίνει στους παρτιζάνους της ιταλικής αντίστασης, στη ταξιαρχία Γαριβάλδι και μαζί με τον Σκάλφαρι δημιουργούνε τη ΜUL (Movemend Universitarian Liberal). Έπειτα προσχωρεί στο κομμουνιστικό κόμμα.

·          Ο Καλβίνο εγκαταστάθηκε στο Τορίνο το 1945 και εγκατέλειψε τη Γεωπονία για τις τέχνες. Η φρίκη του πολέμου είχε αποτελέσει το υλικό από το οποίο άντλησε για το λογοτεχνικό του έργο και παράλληλα ενδυνάμωσε την αφοσίωσή του στην κομμουνιστική ιδεολογία. Έβλεπε τη ζωή του ως πολίτη σαν συνέχεια του αγώνα των παρτιζάνων και εντάσσεται στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Ιταλίας. Το 1947, αποφοίτησε ολοκληρώνοντας το μεταπτυχιακό του, το οποίο αφορούσε τον Joseph Conrad και εργάζεται στην αριστερή εφημερίδα L' Unita. Παράλληλα μπαίνει στον εκδοτικό οίκο Εϊνάντι όπου εργάζονται επίσης οι Cesare Pavese, Natalia Ginzburg, Norberto Bobbio, Elio Vittorini. Με τον τελευταίο γράφει το εβδομαδιαίο Ιλ Πολυτέκνικο, περιοδικό τέχνης, του πανεπιστημίου.  Βρισκόταν σε τακτική επαφή με τον Cesare Pavese, την Natalia Ginzburg, το Norberto Bobbio και πολλούς άλλους αριστερούς διανοούμενους και συγγραφείς. Ο Pavese  και ο ποιητής Alfonso Gatto ήταν οι πιο κοντινοί φίλοι του και μέντορές του.  Αφήνει όμως και τον εκδοτικό οίκο για να ασχοληθεί πιο εντατικά με την Unita και με τη νέα κομμουνιστική εφημερίδα Rinascita. Το 1950 συνεργάζεται ξανά με τον Εϊνάντι κι αναλαμβάνει υπεύθυνος του λογοτεχνικού τμήματος. Το 1951, προφανώς για να προαχθεί στους κόλπους του Κομμουνιστικού Κόμματος, πέρασε δύο μληνες στη σοβιετική ένωση ως ανταποκριτής της εφημερίδας l'Unità,κερδίζοντας το βραβείο the Saint-Vincent Prize, για τη δημοσιογραφία.

·         Το 1952 γράφει, μαζί με τον Τζόρτζιο Μπαζάνι στο μαρξιστικό εβδομαδιαίο περιοδικό Botteghe Oscure. Απο το 1955 ως το 1958 συνάπτει ερωτική σχέση με την Ιταλίδα ηθοποιό Elsa De Giorgi, μια παντρεμένη γυναίκα, μεγαλύτερη από τον ίδιο. Αποσπάσματα από τα εκατοντάδες ερωτικά γράμματά του προς εκείνη δημοσιεύτηκαν στην Corriere della Sera το 2004 προκαλώντας διαμάχες και συζητήσεις.

·         Το 1957 αφήνει το κομμουνιστικό κόμμα απογοητευμένος από τη Σοβιετική εισβολή στην Ουγγαρία, και το γράμμα της παραίτησής του δημοσιεύεται στην Unita. Επισκέπτεται τις ΗΠΑ όπου παραμένει για 6 μήνες, κυρίως στη Νέα Υόρκη, ύστερα από πρόσκληση του ιδρύματος Φορντ. Εντυπωσιάζεται από τον Νέο Κόσμο. Ύστερα από λίγα χρόνια παντρεύεται την Αργεντινή μεταφράστρια Έσθερ Σίνγκερ  ("Chichita"), που 'χε γνωρίσει στις ΗΠΑ κι ο γάμος γίνεται στην Αβάνα, στη διάρκεια ενός ταξιδιού στην γενέτειρά του όπου συνάντησε και τον Ερνέστο Τσε Γκεβάρα. Στις 15 Οκτωβρίου του1967, λίγες μέρες μετά το θάνατο του Γκεβάρα, ο Καλβίνο έγραψε ένα αφιέρωμα σε αυτόν το οποίο δημοσιεύτηκε στην Κούβα το 1968 και στην Ιταλία τριάντα χρόνια αργότερα. Αυτός και η σύζυγός του εγκαταστάθηκαν στη Ρώμη, στην οδό  Monte Brianzo όπου γεννήθηκε η κόρη τους το 1965.

·         Κατα τη διάρκεια Γαλλικού Μάη του '68  έχει μετακομίσει με την οικογένειά του στο Παρίσι όπου γνωρίζει κι επηρεάζεται από τον Ρεημόντ Κενώ, ο οποίος τον προσκαλεί να συμμετάσχει στην  OULiPo (OUvroir de Litterature Potentielle). Πρόκειται για μια ομάδα συγραφέων που πειραματίζονται, όπου έρχεται σε επαφή και με τους Ρολάν Μπαρτ και Κλωντ Λεβί-Στρως. Ενδιαφέρεται για τους κλασικούς: Λουντοβίκο Αριόστο, Ονορέ ντε Μπαλζάκ, Δάντη, Ιγνάτιο Λογιόλα, Θερβάντες, Σαίξπηρ, Συρανό Ντε Μπερζεράκ και Τζιάκομο Λεοπάρντι. Το 1973, διατηρώντας την επαφή με την Ιταλία, γράφοντας νουβέλες για την ιταλική έκδοση του περιοδικού Playboy και για την εφημερίδα Κοριέρε Ντε Λα Σέρα. Το 1975 γίνεται επίτιμο μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας και την επόμενη χρονιά κερδίζει το βραβείο για την Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία. Επισκέπτεται Ιαπωνία και Μεξικό, καθώς επίσης κι αρκετές αμερικάνικες πόλεις, δίνοντας διαλέξεις. Το 1981 κερδίζει το γαλλικό παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής.

·         Στις 19 Σεπτέμβρη του 1985 πεθαίνει στη Σιένα, στο παλιό νοσοκομείο της Αγίας Μαρίας Σκάλα, σε ηλικία μόλις 62 ετών.

ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΟ

• Όταν ήταν παιδί, του άρεσε το Βιβλίο της Ζούγκλας του Rudyard Kipling. Αισθανόταν κι ο ίδιος, όπως ο ήρωας της ιστορίας του συγγραφέα (Μπεε, μπεε, μαύρο πρόβατο) οτι το πρώιμο ενδιαφέρον του για τις ιστορίες τον καθιστούσε το μαύρο πρόβατο μιας οικογένειας που έδινε μεγαλύτερη βαρύτητα και εκτίμηση στις επιστήμες και λιγότερη στη λογοτεχνία.

• Πρωτοεμφανίστηκε στα ιταλικά γράμματα το 1947 με το μυθιστόρημα "Το μονοπάτι με τις αραχνοφωλιές" (κέρδισε το Premio Riccione με πωλήσεις 5000 αντιτύπων, πρωτοφανές στη μεταπολεμική Ιταλία) με θέμα την Αντίσταση, θέμα που πραγματεύεται και στο επόμενο βιβλίο του, μια συλλογή από διηγήματα με γενικό τίτλο "Τελευταίο έρχεται το κοράκι". Ακολουθεί η τριλογία που τον έκανε διάσημο, τρία σύντομα μυθιστορήματα που συνθέτουν τον κύκλο "Οι πρόγονοί μας: Ο διχασμένος υποκόμης", "Ο αναρριχώμενος βαρόνος" και "Ο ανύπαρκτος ιππότης". Ακολουθεί, το 1956, μια συλλογή ιταλικών λαϊκών παραμυθιών που μετέγραψε ο συγγραφέας με τον τίτλο "Ιταλικοί μύθοι", ενώ δυο χρόνια αργότερα εκδίδει τα "Διηγήματα", συλλογή που περιέχει και την πολύ γνωστή ενότητα διηγημάτων "Οι δύσκολοι έρωτες". Ακολουθούν δύο σύντομα μυθιστορήματα, το "Μαρκοβάλντο ή οι εποχές στην πόλη" και το "Η μέρα ενός εκλογικού αντιπροσώπου" (1963) που ολοκληρώνουν τη "νεορεαλιστική" του φάση. Το 1965 και το 1967 εκδίδει δύο συλλογές "φανταστικών" διηγημάτων με τίτλους "Τα κοσμοκωμικά" και "Ταυ με μηδέν", ενώ το 1969 εκπλήσσει όλο τον κόσμο με το "Κάστρο των διασταυρωμένων πεπρωμένων". Ακολουθούν τα έργα "Οι αόρατες πόλεις" (1972), "Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης" (1979) και "Πάλομαρ" (1983). Μετά το θάνατό του εκδόθηκαν τα έργα "Κάτω απ' τον ιαγουάρο ήλιο", "Σχετικά με το παραμύθι" (δοκίμιο), "Αμερικανικά μαθήματα" (δοκίμιο), "Ο δρόμος του Σαν Τζιοβάνι", "Γιατί να διαβάζουμε τους κλασικούς" (δοκίμιο) και "Πριν να πεις "εμπρός".

•  Τον Λάτρευαν, στη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ήταν ο πιο μεταφρασμένος σύγχρονος - Ιταλός συγγραφέας κατά τη στιγμή του θανάτου του , και σημείωσε υποψήφιος για το βραβείο Νόμπελ για τη λογοτεχνία .
• Νεορεαλισμός, μεταμοντερνισμός

• Παράλληλα με τη λογοτεχνική του δραστηριότητα ο Καλβίνο ανέπτυξε και τη δραστηριότητα του δοκιμιογράφου. Τον απασχόλησαν θεωρητικά προβλήματα όπως οι σχέσεις της λογοτεχνίας με τη φιλοσοφία και την επιστήμη, η εξέλιξη και οι τάσεις του σύγχρονου μυθιστορήματος, οι διαφορές ανάμεσα στη γλώσσα της ποίησης και της πολιτικής.

·         Τα Αμερικάνικα μαθήματα είναι το τέταρτο και τελευταίο θεωρητικό βιβλίο του και αποτελεί­ται από πέντε διαλέξεις με θέμα τη λογοτεχνία, τις οποίες επρόκειτο να δώσει κατά το ακαδημαϊκό έτος 1985-1986 ο καλεσμένος στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ Ιταλός συγγραφέας.

·         Εν είδει πνευματικής διαθήκης, ο Καλβίνο εδώ αναλύει, περιγράφει, υποδεικνύει πέντε ιδιότητες που πρέπει να διαφυλάξει η λογοτεχνία: την ελαφρότητα, την ταχύτητα, την ακρίβεια, την οπτικότητα και την πολλαπλότητα. Επιχειρεί ένα είδος απολογισμού της πορείας της λογοτεχνίας και αφήνει να διαφανούν οι λεπτές σχέσεις που συνδέουν τα δικά του αφηγηματικά έργα με κείμενα αγαπημένων του συγγραφέων όπως οι Μπόρχες, Περέκ, Κενώ, Λεοπάρντι. Συγχρόνως κάνει έναν απολογισμό της μακρόχρονης ιστορίας του ανθρώπινου πολιτισμού μέσα από τις νεωτερικές επιστημονικές θεωρίες του Γαλιλαίου περί σύμπαντος, τη «φυσική φιλοσοφία» της ιταλικής Αναγέννησης του Καμπανέλλα και του Μπρούνο αλλά και τις ανακαλύψεις της σύγχρονης επιστήμης: τα quarks, τα «μηνύματα DNA», τα bits της πληροφορικής…

• Η ποιητική του είναι παλινδρομική, χωρίς δογματισμούς, και δεν προσφέρει οριστικές εξηγήσεις ή βεβαιότητες, ενώ συνάμα αποδεικνύει πόσο απατηλή είναι η αξίωσή μας να πρεσβεύουμε απόλυτα πιστεύω. Η «Κάθε προσανατολισμός προϋποθέτει αποπροσανατολισμό. Μόνο όποιος έχει χαθεί μπορεί να σωθεί. […] Ο λαβύρινθος έχει γίνει για να χάνεται και να περιπλανιέται όποιος μπαίνει. Αποτελεί όμως και μια πρόκληση για τον επισκέπτη για να ανακατασκευάσει το σχέδιό του και να διαλύσει τη δύναμή του. Αν τα καταφέρει, θα έχει καταστρέψει το λαβύρινθο· δεν υπάρχει λαβύρινθος για όποιον τον έχει διασχίσει».
• ΑΝΥΠΑΡΚΤΟΣ ΙΠΠΟΤΗΣ:    Παρουσιάζονται με ζωηρές εικόνες σκηνές από την καθημερινότητα των ιπποτών μέσα στα στρατόπεδα χωρίς καμία προσπάθεια να κρυφτούν οι ατέλειες των χαρακτήρων αφού αυτοί αποτελούνται από σάρκα και οστά, όλοι τους είναι ανθρώπινα όντα με ελαττώματα και αδυναμίες. Στον αντίποδα αυτής της παρουσίασης πρωταγωνιστεί ο ανύπαρκτος ιππότης υποδειγματικά τέλειος και καταλυτικά ανύπαρκτος. Άψογος σε θέματα τάξης, οργάνωσης και ανδρείας. Μόνο που είναι ιδανικά τέλειος και εξωπραγματικά ανύπαρκτος για να μπορεί να συνυπάρχει με τους υπόλοιπους ιππότες. Όποιος τον πλησιάζει αποδέχεται την τελειότητα του με μιαν ενόχληση. Εξαίρεση αποτελεί ο ίδιος ο έρωτας που εμφανίζεται στο πρόσωπο μιας νεαρής συμπολεμίστριας που τον αναζητά θαυμάζοντας την τελειότητα του και μη λαμβάνοντας υπόψη την ανυπαρξία του.    Όπως είπε ο ίδιος ο συγγραφέας «δουλειά μου είναι να παρατηρώ τη ζωή, να καταγράφω εμπειρίες, να ψάχνω την αλήθεια, κι ας ξέρω πολύ καλά ότι υπάρχουν βεβαίως πολλές πολλές αλήθειες».
• ΑΝΑΡΙΧΩΜΕΝΟΣ ΒΑΡΟΝΟΣ: το βιβλίο γράφτηκε μέσα σε τρεις μήνες και αφορούσε το «πρόβλημα της πολιτικής δέσμευσης του διανοούμενου σε μια εποχή κατάρρευσης της αυταπάτης».
• Η ιστορία του αναρριχώμενου βαρώνου μου φέρνει στο νου εκείνη του Ροβινσώνα Κρούσου, με τη διαφορά ότι αποτελεί μια συνειδητή επιλογή του ήρωα να ζήσει μακριά, αλλά όχι αποτραβηγμένος από τους ανθρώπους και οι πραγματικότητες που περιγράφονται εδώ (ο κόσμος πάνω στα δέντρα και η ζωή κάτω από αυτά) δεν είναι αντίθετες αλλά παράλληλες, ταυτόχρονες και συγχωνευμένες, η μια μέσα στην άλλη. Η ειρωνεία σαν μέσο έκφρασης είναι συχνή και δημιουργεί μια ευχάριστη ατμόσφαιρα και προβληματισμό ταυτόχρονα («ένιωσε την ανάγκη να κάνει κάτι για τον πλησίον του κι αυτό το έμαθε μέσα από τη συναναστροφή του με το ληστή», σελ.215. «η αγάπη του για τα δένδρα τον έκανε να γίνει όπως συμβαίνει με όλες τις μεγάλες αγάπες, ανηλεής κι επίπονος, που τραυματίζει και κόβει για ν' αναπτύξει και να δώσει μορφή», σελ. 215).
• ΔΙΧΟΤΟΜΗΜΈΝΟΣ ΥΠΟΚΟΜΗΣ: Μέσα από μια σημαντική διαδικασία αυτο-ανακάλυψης, ο Καλβίνο κατέληξε στον εξής τρόπο: «Ξεκίνησα να κάνω αυτό που ερχόταν πιο φυσικά σε μένα – δηλαδή να ακολουθώ τη μνήμη των πραγμάτων που αγαπούσα από την παιδική μου ηλικία. Αντί να αναγκάσω τον εαυτό μου να γράψει το βιβλίο που όφειλε να γράψει, αυτό που αναμενόταν από μένα, επινόησα το βιβλίο που σε μένα τον ίδιο θα άρεσε να διαβάσω, από αυτό το είδος που προέρχεται από έναν άγνωστο συγγραφέα, από μια άλλη εποχή και μια άλλη χώρα και που ανακαλύφθηκε σε μια σοφίτα». Το αποτέλεσμα ήταν ο Διχοτομημένος Υποκόμης, που γράφτηκε σε τριάντα μέρες, μέσα στον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1951. Ο πρωταγωνιστής ενσάρκωνε την αυξανόμενη αμφιβολία ως προς τις πολιτικές του πεποιθήσεις και το κλίμα του διχασμού και των αναταραχών του Ψυχρού Πολέμου. Αυτό το αλληγορικό μυθιστόρημα καταφέρνει να συνδυάσει μυθικά και φαντασιακά στοιχεία και ύφη και να τον καθιερώσει σαν σύγχρονο μυθογράφο.
• Εντυπωσιάζουν στο βιβλίο οι τρομακτικές, επιβλητικές εικόνες, η μεγαλοπρέπεια του τρομερού, της φρίκης (σελ, 29, τέλος) και οι έντονες αντιθέσεις ήδη από την αρχή. Εικόνες του πεδίου της μάχης, γεμάτες κρυμμένα, ίσως και αντιπολεμικά, μηνύματα και υφέρπουσα ειρωνεία (κάνει το σταυρό του όταν βλέπει σκατά). Το ύφος είναι αλληγορικό, χρησιμοποιεί τη μεταφορά και το συμβολισμό με καθηλωτικό τρόπο («τρώει κανονιά και ζει το κακό του μισό»), που περνά τελικά στο μαγικό ρεαλισμό, αν και φαινομενικά πρόκειται για μεσαιωνικά παραμύθια και ιπποτικά μυθιστορήματα. Η ροή όμορφων εικόνων που συνοψίζουν μια ιδιαίτερη φιλοσοφία ζωής είναι συνεχής, όπως για παράδειγμα η περιγραφή του θαλασσινού παρελθόντος του γιατρού Τρελώνεϋ που γύρισε όλες τις θάλασσες, δεν είδε όμως τίποτε από τον κόσμο, επειδή βρισκόταν κάτω από τη κουβέρτα του πλοίου κι έπαιζε χαρτιά· ο αφηγητής είναι ένα παιδί, με σύντροφο έναν τρελό.
• Η ιστορία του διχοτομημένου υποκόμη, θυμίζει ένα περίεργο αλλά υπαρκτό κι εντυπωσιακό ιατρικό φαινόμενο: το μέλος-φάντασμα. Ασθενείς που έχουν χάσει κάποιο μέλος του σώματός τους διαμαρτύρονται κάποιες φορές για έντονο πόνο ή φαγούρα στο σημείο όπου κάποτε βρισκόταν το μέλος αυτό, όπως συμβαίνει και στον ήρωα του βιβλίου, που βιώνει αισθήσεις από το χαμένο του μισό.

       ΙΑΝΣΕΝΙΣΤΕΣ:Ιανσένιος

(Άκοβ 1585 – Λουβέν 1638). Εξελληνισμένο όνομα του Φλαμανδού θεολόγου Κορνέλις Γιάνσεν (Cornelis Jansen). Μαθητής των ιησουιτών. (Αυγουστίνος, ήτοι περί της διδασκαλίας του αγίου Αυγουστίνου περί της ανθρωπίνης φύσεως, υγείας, νόσου, ιατρικής, κατά των Πελαγιανών και των Μασσαλιανών), στη συγγραφή του οποίου είχε αφιερώσει πολλά χρόνια, μεταξύ των ακαδημαϊκών και ιερατικών καθηκόντων του. Σε αυτό το έργο πραγματεύεται τη σχέση μεταξύ άνωθεν προορισμού και ελευθερίας, η οποία είχε επανέλθει στην επικαιρότητα λόγω της θρησκευτικής Μεταρρύθμισης. Ο Ι. τάχθηκε υπέρ του προορισμού και υποστήριξε την άποψη ότι ως συνέπεια του προπατορικού αμαρτήματος, ο άνθρωπος μπορεί να σωθεί μόνο με την επέμβαση της θείας χάρης, η οποία κατευθύνει αλάθητα προς το καλό τη βούληση των λίγων εκλεκτών. Κατά συνέπεια, η θεολογία του Ι. δεν δεχόταν ότι η μεσολάβηση του Ιησού επεκτεινόταν σε όλους τους ανθρώπους, θεωρώντας έτσι περιττή την εφαρμογή των καζουιστικών διδασκαλιών των ιησουιτών και υποστηρίζοντας, αντίθετα, την ανάγκη μιας αδιάλλακτης, ασκητικής ευσέβειας για τη μυστηριώδη εσωτερική παρουσία του Θεού και της χάρης του. Ο ιανσενισμός διαδόθηκε ιδιαίτερα στη Γαλλία. Το 1641, το έργο του Ι., Augustinus, καταδικάστηκε ως αιρετικό. Η έννοια της αξίας της εσωτερικής πνευματικής ζωής, την οποία στο θρησκευτικό πεδίο οι ιανσενιστές είχαν δανειστεί από τον Αυγουστίνο και στο φιλοσοφικό από τον Ντεκάρ, επέδρασε σημαντικά στις παιδαγωγικές μεθόδους τους και στα ζητήματα που συνδέονταν έμμεσα με τη διδακτική και τη μεθοδολογία. Αυτές αναπτύσσονταν, εφόσον ο άνθρωπος αποκτούσε συνείδηση της ανθρώπινης υπόστασής του, η οποία χαρακτηρίζεται από ηθική ενοχή και συγχρόνως φωτεινή συνείδηση· η πρώτη μπορεί να εξαλειφθεί μόνο από τη θεία χάρη, ενώ η δεύτερη αυξάνει όσο το λογικό ασκεί το κριτικό του χρέος.

ΟΥΓΕΝΟΤΟΙ : Οι Ουγενότοι (Hugenots) ήταν μέλη της Προτεσταντικής Μεταρρυθμισμένης Εκκλησίας της Γαλλίας κατά τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, γνωστοί και ως Γάλλοι Καλβινιστές.

Κατά την «Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου» (24 Αυγούστου 1572), χιλιάδες Ουγενότοι σφαγιάσθηκαν από Ρωμαιοκαθολικούς, στο Παρίσι.

ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΑ: Από Το ιστολόγιο του Ψυχίατρου- Ψυχαναλυτή Θεοδωρίδη Γιάννη.

Μια Τούρκικη κανονιά κατακερματίζει την επιφανειακή δόξα του καθωσπρεπισμού και της συνοχής, το εξωτερικό καλό του Χριστιανικού στρατού απέναντι στο πάλι εξωτερικό κακό του αντίστοιχου Οθωμανικού. Τα δυο τμήματα, ενώ φαίνεται επιφανειακά να λειτουργούν αυτόνομα και ανεξάρτητα, βρίσκονται σε μία συμπληρωματική σχέση ανταγωνισμού και συναγωνισμού. Ο ήρωάς μας επιστρέφει στον πατρικό τόπο από τον οποίο ξεκίνησε άψυχος, διαιρεμένος σε δύο διαμετρικά αντίθετες διαστάσεις, αλλά έμψυχος. Η πρωτοκαθεδρία πάντως παρέχεται πολύ εύστοχα από τον συγγραφέα στην καταστροφικότητα.

 Στην προσεκτική μελέτη του βιβλίου διαπιστώνουμε πως ο συγγραφέας δεν αρκείται στην απλοϊκότητα της διαίρεσης του ατόμου σε δύο αντίθετες δυνάμεις που συγκρούονται, με την ηθική προσδοκία της μετέπειτα επανένωσης. Πρόκειται για δύο δυναμικές, καταστροφικότητα και δημιουργικότητα, που αλληλοσυμπληρώνονται. Οι χωρικοί νοσταλγούν την περίοδο της επικράτησης του «κακού» μέρους του εαυτού, όχι με την ηθική του διάσταση, αλλά με την ιδιότητά του να λειτουργεί ως δύναμη και ενέργεια εξισορρόπησης της βαρετής διάστασης του «καλού». Ο υπό-κόμης του, επιστρέφοντας στην πατρική γη και πριν την οποιαδήποτε για τον ανυποψίαστο αναγνώστη, ψυχική του διαίρεση (έως τότε γνωρίζουμε μόνο τη σωματική διχοτόμηση) εν αγνοία του και έμμεσα, πραγματοποιεί το φόνο του πατέρα. Σκοτώνει το πουλί που έχει εκπαιδεύσει ο πατέρας του για να επικοινωνεί μαζί του και ο τελευταίος πεθαίνει από τον καημό του. Πρόκειται για έμμεση πατροκτονία, ανάλογη μ’ αυτήν που πραγματοποιεί ο Θησέας, ο οποίος επιστρέφοντας νικητής στην Αθήνα, έχοντας κατορθώσει τον προσωπικό του άθλο, «ξεχνά» ν’ αναρτήσει τα πανιά της νίκης και ο Αιγέας αυτοκτονεί. Ίσως αυτός να είναι ο κύριος ο άθλος. Επιστρέφοντας τώρα στον υπό-κόμη μας, βεβαίως δεν είναι τυχαίος ο συμβολισμός που παρέχεται και εμπεριέχεται στην χρησιμοποίηση του πουλιού και του πετάγματός του, που παραπέμπει στο πέος και την άνθηση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας. Αντίστοιχα η θανάτωση του πουλιού παραπέμπει στον ευνουχισμό του πατέρα, αναδεικνύοντας και υποδεικνύοντας ταυτόχρονα την λεπτή συνύφανση της επιθετικότητας με τη σεξουαλικότητα. Στον Διχοτομημένο υποκόμη η συγκεκριμένη θεματική είναι καλά κρυμμένη στο κείμενο και θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη. Η έμφαση δίδεται στον ηθικό ανταγωνισμό του «κακού» εαυτού με τον «καλό». Η επιθετικότητα και η καταστροφικότητα θα μπορούσαν να ενταχθούν σε μια γενικευμένη φυσική προδιάθεση του ανθρώπου με χαρακτήρα ζωικού ενστίκτου. Ο υπό-κόμης λοιπόν καθίσταται κόμης όπως και ο Θησέας βασιλιάς.

     Γνωρίζουμε πως η δύναμη της βαρύτητας είναι διαρκής και η φυσική τάση είναι προς τα κάτω, προς την παλινδρόμηση, προς την επιστροφή . Χρειάζεται λοιπόν η δύναμη των φαντασιώσεων, το πείσμα του βαρόνου να κρατηθεί ψηλά πλάθοντας διαρκώς περιπέτειες. Επιπλέον όμως η ίδια η βαρύτητα, η έλξη του ενστίκτου του ψυχικού θανάτου, δηλαδή του ευνουχισμού, έχει τη θετική δυναμική να κρατά τον μικρό ήρωα στα κλαδιά και να μην αιωρείται στο άπειρο, στο χώρο που λογοτεχνικά θα ονομαζόταν αχαλίνωτη επιστημονική φαντασία χωρίς τέλος και σκοπό. Ο Ίταλο Καλβίνο υποκινείται και διέπεται στο έργο του από αυτές τις δισυπόστατες αντιτιθέμενες και παράλληλα αλληλοσυμπληρούμενες ενστικτικές τάσεις, της δυναμικής της πεισματικής αναρρίχησης και της διατήρησης της δυναμικής της βαρύτητας.

     Ο Ανύπαρκτος ιππότης, ολοκληρώνει τη σειρά των Προγόνων. Μια άδεια πανοπλία περιφέρεται άσπιλη και αμόλυντη, εκνευριστικά έντιμη και ασεξουαλική, σε έναν κόσμο μαχών, ερώτων, αιμομιξιών, καταστροφικότητας, ανταγωνισμού και επίπονης αναζήτησης της γενιάς. Η συναλλαγή με τον κόσμο γίνεται πια μέσω της πανοπλίας, της αμυντικής θωράκισης του υποκειμένου, με έναν τρόπο που μοιάζει να συγκεντρώνει την ύπαρξη στο μέταλλο. Γιατί όμως τέτοια αμυντική οχύρωση, αν μέσα δεν υφίσταται τίποτα; Μπορεί όλη η ανθρώπινη υπόσταση να είναι οι άμυνές του; Μπορεί το μέταλλο να υποκαταστήσει το ασυνείδητο;

Λέσχη Ι-2

Το Σάββατο 31-10-2015 στη ΛΑΗ συζητήσαμε το βιβλίο του Γιάννη Μακριδάκη : Ανάμισης τενεκές (Εστία). Την παρουσίαση έκανε ο Δημήτρης Κούλης.

Λέσχη Ι-1

Το Σάββατο 26-09-2015, στην πρώτη συνάντηση της ΛΑΗ για την φετινή χρονιά, συζητήσαμε το βιβλίο του Ίταλο Καλβίνο "Οι πρόγονοί μας" (Καστανιώτης). Την παρουσίαση έκανε η Κάλλια Μυλωνάκη.